مقوله جامعیت دین و نسبت آن با قلمرو دین از جمله مباحث پر ثمره کلامی ماست که طی چند دهه گذشته بیش از پیش مطرح شده است. این پرسش که آیا جامعیت مستلزم آن است که دین شخصاً خود قواعد فهم خود را بیان کند یا خیر، ما را برآن داشت تا در این زمینه گفتگویی با حجتالاسلام مصطفی دری از اساتید درس خارج فقه و اصول قم داشته باشیم که در ادامه میخوانید؛
*لطفاً در ابتدا نظر خود را در خصوص اصل جامعیت دین اسلام بیان کنید.
ما در واقع جامعیت دین را از کجا فهمیده ایم؟ از آیه «تبیان لکل شیء» این موضوع را فهمیده ایم. در خود همین مسئله جامعیت دین اختلاف است. عدهای گفته اند جامعیت دین یعنی دین در همه مسائل حتی فیزیک کوانتوم نظر داشته باشد. به نظر میآید ما هرچه تجربه حکومت دینی را ادامه داده ایم مدعیان این نظر کم شده اند و فهمیده ایم دین در برخی مسائل نظر ندارد. پس این تصور خام و بسیطی است. البته حضرات معصومین اینها را بلدند، اما ادعایی بر بیان همه نداشته اند. خود معصومین هنگام مریضی به دکتر میرفتند. حتی در روایت داریم که منزل حضرت امیر را یک یهودی تعمیر کرد. پس خود اهل بیت هم مدعی این نیستند که همه چیز را بیان کنند، لذا اگر جامعیت دین بدین معنا است که همه چیز را دین بیان کند به نظر درست نیست پس جامعیت دین در امر هدایت است.
*پس در واقع شما رویکرد جامعیت اعتدالی را برگزیده اید. حال بفرمائید آیا هدایت انسان در گرو این مسئله نخواهد بود که خود دین قواعد فهم خودش را برای ما بیان کند؟
قواعد فهم دین دو دسته است؛ نخست قواعدی که اساس فهم دین بر آن استوار است و آن قواعد عقلایی و عقلی است. همین جامعیت دین هم مبتنی بر حجیت آنها است. دوم یک سری قواعد هم که خود دین گفته و در آنها باید دقت داشت که میتوان این قواعد، مخالف با عقل باشد که اساس دین بر آن استوار است. اصول ما هم در اصول فقه دقیقاً بر همین محتوا بنا شده است. ممکن است مناقشه کنیم که فرضاً این قاعده در فلان موضوع درست نیست، اما نمیتوان گفت که کلاً همه قواعد فهم دین که از عقل مستقل استنباط شده نادرست است.
*ممکن است کسی در نقد سخن شما بیان کند که فهم دین مبتنی بر قواعد عقلی مستقل موجب انحراف شده چراکه شخص در این صورت فهم خود را بر دین تحمیل میکند و دین را درست نمی فهمد، پس باید خود را خالی الذهن کرده و همه پیش فرضها را کنار گذاشت تا حتی پیش فرضهای فهم دین را از خود دین گرفت. در این صورت پاسخ شما چیست؟
این واقعیت امر ممکنی است که پیش فرضها در فهم دخالت داشته باشد. شهید مطهری بحثی داشتند که برای نمونه فقیه یزدی با فقیه شمالی در استنباط خود تفاوت دارند چراکه پیش فرضها تفاوت دارد. این نه تنها در فقه بلکه در همه جا هست و در اصول فقه نیست صرفاً. برای نمونه در بحث فهم معنای لغت مشهور میگویند تبادر شرط است. یعنی اولین معنایی که به ذهن عرف خطور میکند، آن لفظ برای آن معنا وضع شده است. بعد برخی میگویند برای آنکه بفهمیم معنای کلمهای چیست خود را خالی الذهن کنید تا تبادر صحیح صورت گیرد. ما در همان جا مطرح میکنیم که انسان خالی الذهن یعنی انسان مرده و محال است کسی بتواند خود را خالی الذهن کند. خالی الذهن کردن غیر ممکن است. برخی امور ارتکازات است، یعنی شئون ذهنی ناخودآگاه است. محال است خود را از آن خالی کنیم. من خودم پیش فرضهایی دارم که اگر بخواهم رجوع کنم به دین و پیش فرضهای فهم دین را از دین بگیرم؛ باز همین پیش فرضهای موجود خود در آن دخالت دارد.
*در واقع شما به محال بودن دور و تسلسل استناد میکنید برای رد این نظر؟
بله درست است. در واقع اگر بگوییم که دین خود پیش فرضها و قواعد فهم خود را عرضه کرده، در این صورت من برای فهم همان پیش فرضها باز نیاز به پیش فرضهایی دارم که آنها را از قبل و از طریق عقل آموخته ام و بعد به وسیله آن به دین رجوع میکنم و اگر باز کسی بگوید خب آن پیش فرضها را هم دین باید بیاموزد این دیگر دور و تسلسل میشود و باز همان کلام مطرح میشود در اینجا.
منبع: خبرگزاری مهر
کلید نهایی پنجاه و سومین دوره آزمون دستیاری پزشکی منتشر شد
بازخوانی حادثه خروج اوپنایآی/ چگونه هوش مصنوعی مهاجم شد؟
رومینگ اربعین ارزانتر شد/ توصیه به استفاده از بستههای ایرانی
حال علامه امینی وقتی از مسیر مشایه به نزدیک کربلا میرسید، منقلب میشد
گوشهای از دلدادگی موکبداران عراقی در پیادهروی اربعین
اولین زیارت اربعین مادران داغدیده میناب؛ روایتی از دلهایی که سوخت
مریم همتیان بازیگر سینما و تئاتر درگذشت
داریوش فرضیایی بازیگر سریال جدید سیمافیلم شد
گانگستر مشهور سینما از دنیا رفت
مراسم یادبود اکبر عبدی برگزار شد؛ پخش سریال اکبر عبدی بعد از صفر
لطفاً زبان فارسی را تکه پاره نکنید!
پویش بزرگ کتابخوانی اربعین حسینی با محوریت «آب هرگز نمیمیرد» برگزار میشود
نخهای نازک هوشمند علائم حیاتی بدن را رصد میکند
شروط جدید وزارت بهداشت برای ایجاد رشته و دوره جدید علوم پزشکی
برافراشتهشدن پرچم ایران در بینالحرمین
راهاندازی نخستین مرکز دانش تخصصی بازیهای رایانهای در کشور
رکورد سریع ترین پهپاد الکتریکی جهان شکسته شد
اعتباربخشی؛ کلید ارتقای نظام آموزش عالی
اهدای جایزه چهره برجسته علمی و فرهنگی جهاد دانشگاهی به شهید لاریجانی
ابر خوشه استارلینک صاحب ۲۴ ماهواره جدید شد
۴ خانواده آمریکایی از متا، تیک تاک، اسنپ و گوگل شکایت کردند
همدستی هوش مصنوعی آمازون و والمارت با تقلب در کالا
اقدامات گسترده برای آمادهسازی زیرساختهای خوابگاهی دانشجویان
سه تصمیم راهبردی دولت برای تقویت نقشآفرینی دانشگاهها در حکمرانی کشور
تاسیسات آبی هفت ایالت آمریکا تحت حملات هک
صدرنشینی دانشگاه علوم پزشکی تهران در رتبهبندی سایمگو ۲۰۲۶
وقتی لذت سلفی غمِ سوگ را میبلعد؛ ۲ حکم قضایی به نفع سینماگران ایرانی
طلب خونخواهی قائد شهید امت روی دیوارنگاره میدان ولیعصر (عج)
«مرد عنکبوتی» با رکوردشکنی از راه رسید؛ درخشش «روز کاملاً جدید»
نگاهی به الهیات و اخلاق جنگ و صلح از منظر اسلام و مسیحیت در همایشی بین المللی
ورود بیش از سه میلیون زائر خارجی به عراق از اول محرم
موشک اسپیس ایکس با ماه تصادف میکند
انتخاب واحد دانشگاه آزاد اسلامی از تاریخ ۲۴ مرداد آغاز میشود
کاهش ۵۰ درصدی خوردگی تجهیزات نیروگاهی با فناوری نانوحباب
توسعه دیپلماسی فناوری ایران و اتیوپی با محوریت صادرات دانشبنیان
مهلت ثبتنام آزمونهای علوم پزشکی تا ۲۰ شهریور تمدید شد
کلید اولیه آزمون ارتقای دستیاری منتشر شد/ مشارکت ۹۶ درصدی دستیاران
عدم امکان ثبت درخواست صدور دانشنامه در تعطیلات تابستانی پیام نور
سهروردی به صراحت خود را احیاکننده «حکمت خسروانی ایرانی» قلمداد می کرد
بیعت زنان با زینب کبری؛ آغازِ احیای تمدنِ مهدوی به دستِ زن
تأکید اوقاف بر تسهیل فرآیندها برای توسعه پروژههای مذهبی و درمانی
شب شهدای میناب در اربعین/ پدر دو شهید: من از کربلا به کربلا آمدم
رئیس دانشگاه الزهرا کربلا: نهضت حسینی مرزهای طایفهای را شکست داد
چسب زیستی الهامگرفته از صدف حسگرهای پوشیدنی را مقاومتر کرد
نگاهی به سه قسمت ابتدایی یک سریال؛ وقتی همه کوریم!
اربعین ۱۴۰۵ با دو شعار مشترک امت اسلامی برگزار میشود
گوگلپلی ابزارهای تأیید سن را برای توسعهدهندگان گسترش میدهد
اسپیس ایکس ماهواره جاسوسی به مدار زمین برد
اربعین زیر پوشش ارتباطی/ از رومینگ تا اینترنت رایگان در مسیر زائران
محدودیت آموزش مجازی برای دانشجویان خارجی رفع میشود
ایران عضو سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی شد
تصویری از کلاهک خیبرشکن و فتاح سوار بر بوستر حاج قاسم
درخواست برای تفکیک زمان پذیرش رشتههای بدون آزمون
زائران با سامانه هوشمند «هم موکب» دغدغه اسکان ندارند
راهاندازی «بازوی طریق» سامانه هوشمند خدمات به زائران اربعین
مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است
مفاهیم نهجالبلاغه را در پیادهروی اربعین ترویج کنیم
چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند زائر اباعبدالله هستند؟
مایک لی بازنشسته میشود؛ بیماری نمیگذارد فیلم بسازم
خنیاگران خیام با «مهرگان» آمدند؛ شنیدن ظرافتهای موسیقی خراسان
«خورشید اربعین» در رادیو ورزش؛ همراهی با زائران در حماسه استقامت
آییننامه جامع حمایت از دانشجویان توانخواه نهایی شد
سهم دانشجو از نرخ غذای دانشجویی مشخص شد
پیش ثبتنام ۸۱۰ هزار دانشآموز پایه هفتم
آموزش و پرورش با ۱۰۰ موکب، آماده خدمترسانی به زائران اربعین است
روایت زائرانی که اربعین را از شرق ایران آغاز میکنند در کتاب «شاه است حسین»
پرچمهایی در پیاده روی اربعین که هنوز خون را به یاد دارند
تصویر کمتر دیده شده از آیتالله سیدمجتبی خامنهای در نماز جمعه نصر
چالشهای عکاسی طبیعت چیست؟ سید صابر امامی پاسخ میدهد
جزئیات شرکت در آزمون های دانشنامه و گواهینامه فوق تخصصی پزشکی تعیین شد
اصغر خلیلی مدیریت مجموعه تئاتر شهر را بر عهده گرفت
آلبوم جدید خواننده پاپ در راه است
اودیسه نولان در ایکس لو رفت؛ ایلان ماسک در برابر نولان
جزئیات آزمونهای دانشنامه و گواهینامه تخصصی پزشکی را اینجا بخوانید
اجرای نزدیک به ۱۵ پروژه ملی در وزارت علوم پس از جنگ
۱۳۰ هزار فعالیت انجمنهای علمی دانشجویی در کشور ثبت شدند
دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر مسیر شغلی خود را طراحی میکنند
مدیر ارشد اوپن ای آی به این شبکه اجتماعی معتاد شده بود
متا تحقیق درباره خطرات اینستاگرام برای نوجوانان را نادیده گرفت
پرتاب ۵ هزار ماهواره آمازون برای بهبود کیفیت اینترنت در جهان
درخواست برای تفکیک زمان پذیرش رشتههای بدون آزمون
تصویری از کلاهک خیبرشکن و فتاح سوار بر بوستر حاج قاسم
اقدامات گسترده برای آمادهسازی زیرساختهای خوابگاهی دانشجویان
کلید اولیه آزمون ارتقای دستیاری منتشر شد/ مشارکت ۹۶ درصدی دستیاران
چه افرادی بدون آنکه به کربلا بروند زائر اباعبدالله هستند؟
تأکید اوقاف بر تسهیل فرآیندها برای توسعه پروژههای مذهبی و درمانی
مطالبه بزرگ امت اسلام در اربعین امسال خونخواهی قائد شهید است
شب شهدای میناب در اربعین/ پدر دو شهید: من از کربلا به کربلا آمدم
محدودیت آموزش مجازی برای دانشجویان خارجی رفع میشود
چسب زیستی الهامگرفته از صدف حسگرهای پوشیدنی را مقاومتر کرد
عدم امکان ثبت درخواست صدور دانشنامه در تعطیلات تابستانی پیام نور
مهلت ثبتنام آزمونهای علوم پزشکی تا ۲۰ شهریور تمدید شد
نگاهی به الهیات و اخلاق جنگ و صلح از منظر اسلام و مسیحیت در همایشی بین المللی
اربعین ۱۴۰۵ با دو شعار مشترک امت اسلامی برگزار میشود
زائران با سامانه هوشمند «هم موکب» دغدغه اسکان ندارند
انتخاب واحد دانشگاه آزاد اسلامی از تاریخ ۲۴ مرداد آغاز میشود
شروط جدید وزارت بهداشت برای ایجاد رشته و دوره جدید علوم پزشکی
«خورشید اربعین» در رادیو ورزش؛ همراهی با زائران در حماسه استقامت
بیعت زنان با زینب کبری؛ آغازِ احیای تمدنِ مهدوی به دستِ زن
مفاهیم نهجالبلاغه را در پیادهروی اربعین ترویج کنیم
خنیاگران خیام با «مهرگان» آمدند؛ شنیدن ظرافتهای موسیقی خراسان
گوگلپلی ابزارهای تأیید سن را برای توسعهدهندگان گسترش میدهد
سهروردی به صراحت خود را احیاکننده «حکمت خسروانی ایرانی» قلمداد می کرد
راهاندازی «بازوی طریق» سامانه هوشمند خدمات به زائران اربعین
ایران عضو سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی شد
نگاهی به سه قسمت ابتدایی یک سریال؛ وقتی همه کوریم!
سه تصمیم راهبردی دولت برای تقویت نقشآفرینی دانشگاهها در حکمرانی کشور
مایک لی بازنشسته میشود؛ بیماری نمیگذارد فیلم بسازم
اربعین زیر پوشش ارتباطی/ از رومینگ تا اینترنت رایگان در مسیر زائران
توسعه دیپلماسی فناوری ایران و اتیوپی با محوریت صادرات دانشبنیان
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.